ඩේවිඩ් නෝර්ත් විසිනි.
මෙහි පළවන්නේ ලෝක සමාජවාදී වෙබ් අඩවියේ (WSWS) 2026 මාර්තු 07 වන දින ‘’Mass murder in the Indian Ocean: The torpedoing of the IRIS Dena’යන හිසින් පළවූ ඩෙවිඩ් නෝර්ත් විසින් ලියන ලද ලිපියේ සිංහල පරිවර්තනය යි.
ඉරානයට එරෙහි ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදී යුද්ධයේ මූලාරම්භය, එය මෙහෙයවන සමාජ බලවේග සහ එය නැවැත්වීමට අවශ්ය මූලෝපාය පැහැදිලි කිරීම සඳහා ලෝක සමාජවාදී වෙබ් අඩවිය මෙම ඉරිදා, මාර්තු 8 වන දින ප.ව. 3:00 ට EDT [ශ්රී ලංකා වෙලාව (IST ) මාර්තු 9 පෙව 12.30 ]හදිසි ගෝලීය වෙබ් සම්මන්ත්රණයක් පවත්වයි. අපගේ සියලුම පාඨකයින්ගෙන් අපි ඉල්ලා සිටින්නේ එයට සහභාගී වීමට ලියාපදිංචි වන ලෙසයි.
2026 මාර්තු 4 වන දින ඉන්දියානු සාගරයේ දී එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව, නිරායුධ ඉරාන නෞකාවක් වන IRIS Dena ටෝපිඩෝ ප්රහාරයකින් විනාශ කිරීම යුද අපරාධයකි. තමන් රණශූරයකු ලෙසින් හිස් පුරසාරම් දොඩන, සිහි විකල් යැයි කෙනෙකුට තර්ක කල හැකි “යුද ලේකම්” පසෙක තැබුවත්, එය නාවික ඉතිහාසය තුල, දුෂ්ඨ වන්නාසේම බියගුලු ක්රියාවක් ලෙස සිහිපත් කෙරෙනු ඇත. මෙම අපරාධය, 1988 දී USS Vincennes විසින් අහිංසක පුද්ගලයින් 290 ක් ඝාතනය කරමින් ඉරාන වාණිජ ගුවන් යානයක් වෙඩි තබා බිම හෙළීමත් සමඟ ස්ථානගත වනු ඇත. ඇත්ත වශයෙන්ම, විධි ක්රමය සහ ක්රියාත්මක කිරීම යන දෙ අංශයෙන්ම, ඉරාන නෞකාව විනාශ කිරීම, මෑතකදී ලතින් ඇමරිකාවේ වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ මුහුදේ අනාරක්ෂිත ධීවරයින් ඉලක්ක කරගත් ඝාතන වඩා විශාල පරිමාණයකින් ඉදිරියට ගෙන යෑමකි.
මෙම අවස්ථාවේ දී, ලෝකයේ බලවත්ම හමුදා බලයේ සබ්මැරීනයක්, කිසිවෙකුට තර්ජනයක් නොවන හුදකලා නෞකාවකට හීන්සීරුවේ කිට්ටු කර, කිසිදු අනතුරු ඇඟවීමක් ලබා නොදී, යටත් වීමට අවස්ථාවක් ලබා නොදී, නාවිකයින් 140 කට වැඩි පිරිසක් ඉන්දියානු සාගරයේ පතුලට යැවීය. තමා බයිබලයේ අවසන් සටනේ (Armageddon) මෙවලමක් යැයි විශ්වාස කරන ක්රිස්තියානි ෆැසිස්ට්වාදියෙකු වන පීට් හෙග්සෙත් (එජ යුද ලේකම්-Pete Hegseth), පසුව පෙන්ටගනයේ වේදිකාවකට ගොඩ වී ඒ ගැන පුරසාරම් දෙඩුවේය.
ට්රම්ප් පරිපාලනය සාධාරණීකරණය කිරීමේ එක වචනයක්වත් ඉදිරිපත් කර නැත. මෙම ඝාතනයේ නීතිමය පදනම හඳුනා ගැනීමට එය උත්සාහ කර නැත. එය, ආත්මාරක්ෂාව සදහා සිදුකරන ලද්දක් යැයි පවසා නැත. IRIS Dena සතුරු ක්රියාමාර්ගයක නියැලී සිටින බවට එය තර්ක කර නැත. එය සමානුපාතිකත්වය, මිලිටරි අවශ්යතාවය හෝ ආසන්න තර්ජනයක් පිළිබඳ මූලධර්මයක අදාලත්වයක් ගැන තර්ක කර නැත. එය කිසිවක් ඉදිරිපත් කර නැත–මන්ද එය ඒ කිසිවක් අවශ්ය බව විශ්වාස නොකරන බැවිනි. පසුගිය දශක තුන තිස්සේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සෑම කෙනෙකුටම දේශන පවත්වමින් සිටි, “නීති මත පදනම් වූ පටිපාටිය” (“rules-based order”) යකාට ගියා වේ! එය විස්ථාපනය කර ඇත්තේ එක්සත් ජනපදයට තමන්ට අවශ්ය ඕනෑම අයෙකු, තමන්ට අවශ්ය ඕනෑම තැනකදී, තමන් කැමති ඕනෑම වේලාවකදී මරා දැමිය හැකි බවත්, ඝාතනය කිරීමේ ක්රියාවම ප්රමාණවත් සාධාරණීකරණයක් බවට වන නිරුවත් කියාපෑමයි. “නිහඬ මරණය”, ලෙස හෙග්සෙත් එය හැඳින්වීය.
මෙහි කටුක ඓතිහාසික උත්ප්රාසයක් තිබේ. 1915 දී, අයර්ලන්ත වෙරළට ඔබ්බෙන් ක්රියාත්මක වූ ජර්මානු යූ-බෝට්ටුවක් (සබ්මැරීනයක්) විසින් බ්රිතාන්ය කෲස් [විනෝද චාරිකා] නෞකාවක් වන HMS ලුසිටානියා ගිල්වා දැමීම [එයින් පුද්ගලයන් 1191 ක් මරණයට පත් විය], ඇමරිකානු මහජන මතය ජර්මනියට එරෙහිව හැරවීමේදී සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. වසර දෙකකට පසු, 1917 අප්රේල් මාසයේදී, ජනාධිපති වුඩ්රෝ විල්සන්, ජර්මනිය අසීමිත සබ්මැරීන් යුද්ධයක් ප්රකාශයට පත් කිරීම, එක්සත් ජනපදය පළමු ලෝක යුද්ධයට ඇතුළුවීම සඳහා කඩතුරාවක් ලෙස අල්ලා ගත්තේය.
සියවසකට වැඩි කාලයකට පසු, ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් ඉරාන නෞකාවකට හීන් සීරුවේ කිට්ටු කර එක් ටෝපිඩෝවකින් එය විනාශ කරන අතර, පීට් හෙග්සෙත් ඒ ගැන හඩ නගා සිනාසෙයි.
සිදු කරන ලද දෙයෙහි ස්වභාවය තේරුම් ගැනීමට නම්, ඊට සම්බන්ධ බලවේගවල විකාර සහගත අසමානතාවය තේරුම් ගත යුතුය.
එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවේ ආර්ලී බර්ක් පන්තියේ (Arleigh Burke-class ) නාශක නෞකාවක් ආසන්න වශයෙන් ටොන් 9,000 ක් [ජලය] විස්ථාපනය කරයි. එහි දිග මීටර් 155 කට ආසන්නය. එය ටොමාහෝක් කෲස් මිසයිල විදිය හැකි සිරස් දියත් කිරීමේ කුටි 90 සිට 96 දක්වා ප්රමාණයක් ද, දියුණු මතුපිට-සිට-ගුවනට මිසයිල සහ සබ්මැරීන් විරෝධී අවි ද දරයි. එය මෙතෙක් නිමවා ඇති වඩාත්ම නවීන සටන් කළමනාකරණ ජාලයන්ගෙන් එකක් වන ඒජිස් (Aegis Combat System) සටන් පද්ධතියට ඒකාබද්ධ කර ඇති අතර එය සමස්ත මෙහෙයුම් භූමියක් හරහා චන්ද්රිකා, ගුවන් යානා සහ අනෙකුත් නාවික යාත්රා සමඟ තත්ය කාලීනව සම්බන්ධ කරයි. එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව එවැනි නැව් රාශියක් ක්රියාත්මක කරයි. එය න්යෂ්ටික බලයෙන් ක්රියාත්මක වන ගුවන් යානා වාහක ප්රහාරක කණ්ඩායම් 11 ක් ක්රියාත්මක කරන අතර, ඒ සෑම එකක්ම මුළු සාගරයක් හරහා මාරාන්තික බලයක් ප්රක්ෂේපණය කළ හැකි ගුවන් බලයේ ජංගම නගරයකි.
IRIS Dena නෞකාව ටොන් 1,500ක් විස්ථාපනය කළේය – එය තනි ඇමරිකානු නාශක නැවක විස්ථාපනයෙන් හයෙන් එකකි. එය මීටර් 94ක් දිග වූ අතර, දේශීයව නිෂ්පාදනය කරන ලද ඉරාන ඩීසල් එන්ජින් හතරකින් බල ගැන්වුණි. එය ඉරානයේ නිෂ්පාදිත නැව් නාශක මිසයිල, මිලිමීටර් 76 ක තට්ටු තුවක්කුවක් (deck gun) සහ සහැල්ලු ටෝර්පිඩෝ වලින් සන්නද්ධ විය. කාර්ය මණ්ඩලය මිනිසුන් 180 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත විය. එය ඇමරිකානු නාවික බලයට සම තරඟකරුවෙකු නොවීය. IRIS Dena යනු [එ.ජ හා ප්රධාන බටහිර රටවල] සම්බාධක යටතේ නිමවන ලද වෙරළබඩ නෞකාවක් (coastal frigate) වන අතර, බටහිර බලවතුන් ගෝලීය ආයුධ වෙළඳපොළවලින් ඉරානය කපා දැමීම හේතුවෙන් ඉරාන ඉංජිනේරුවන් වසර ගණනාවක් තිස්සේ වෙහෙස මහන්සියෙන් දේශීයව නිර්මාණය කරන ලද පද්ධති සහිත නිෂ්පාදනයකි. එයට යාත්රා කළ හැකි බවමත්, 2022 සහ 2023 දී එය කළාක් මෙන් ලෝකය වටා යාත්රා කළ හැකි බවත්, එය ගොඩනැගූ සහ එහි කාර්ය මණ්ඩලය වූ අයගේ කෞශ්යල්යයට සාක්ෂියකි.
ඝාතනයට ලක් වූ ඉරාන නාවිකයින්ගේ නම් ඇමරිකානු පුවත්පත් වල නොමැත. ඔවුන්ට මුහුණු නොමැත. ඔවුන්ට, සම්මුඛ සාකච්ඡා පැවැත්වීමට බටහිර මාධ්යවේදීන් යැවීම සදහා පවුල් නොමැත. ඔවුන් බොහෝ විට තරුණයින් වූ අතර, ඔවුන් මාස ගණනක් තම පවුල්වලින් ඈත්ව වෘත්තීය නාවික යෙදවීමක නියැලී සිටි අයයි.
ඉරාන කාර්ය මණ්ඩලයට කිසිදු අනතුරු ඇඟවීමක් ලබා දී නොතිබුණි. ඔවුන්ට සටන් කිරීමට, පලා යාමට හෝ ඔවුන්ට සිදුවන්නේ කුමක්ද යන්න තේරුම් ගැනීමටවත් කාලයක් නොතිබුණි. නෞකාව කෙතරම් වේගයෙන් මුහුදුබත් වූවාද යත්, එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව නොව, කිසිදු ඇමරිකානු නෞකාවක් නොව, ජාත්යන්තර සමුද්රීය බැඳීම් යටතේ ක්රියාත්මක වූ කුඩා දූපත් රාජ්යයක නාවික හමුදාවක් වන ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව එම ස්ථානයට පැමිණෙන විට, IRIS Dena නෞකාව ඒ වන විටත් මතුපිටින් සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදහන් වී තිබුණි.
ඔවුන් මරා දැමූ ඇමරිකානු සබ්මැරීනය දිවි ගලවා ගත් අය බේරා ගැනීමට කිසිදු උත්සාහයක් නොගත් අතර, එය දෙවන ජිනීවා සම්මුතියේ (1949) 18 වන වගන්තිය යටතේ එහි නීතිමය බැඳීම්වලට සෘජුවම පටහැනි ය. එය තම ටෝපිඩෝවෙන් වෙඩි තබා, තම දඩයම තහවුරු කර ගෙන පිටව ගියේය. දිවි ගලවා ගත් නාවිකයින් 32 දෙනා ශ්රී ලංකාවේ ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම්වලට සම්පූර්ණයෙන්ම ණයගැතිය. පෘථිවියේ බලවත්ම සහ තාක්ෂණිකව දියුණුම නාවික හමුදාව ඇති එක්සත් ජනපදය, දියේ ගිලෙන එක මිනිසෙකුවත් ජලයෙන් ඇද ගැනීමට එකකදු වත්කමක් වත් යෙදවූයේ නැත.
සබ්මැරීනයේ සිටි ඇමරිකානු නාවිකයින් තම නියෝග ක්රියාත්මක කරද්දී ඔවුන්ට කුමක් පවසා තිබුණාදැයි අපි නොදනිමු. නමුත් හේතුවක් නොමැතිව වෙඩි තබා මිනිසුන් 140 දෙනෙකු තමන් විසින් මරණයට පත් කළ බව ඔවුන් සත්යය සොයා ගත් විට ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙකුට ඔවුන්ගේ ජීවිත කාලය පුරාම පවතින ක්ෂතික ( traumatic) පසුතැවීමක් සහ ලැජ්ජාවක් දැනෙනු ඇත.
IRIS Dena නෞකාව ඉරාන මුහුදු සීමාවේ තිබුණේ නැත. එය පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ තිබුණේ නැත, කිසිදු ප්රකාශිත බැහැර කිරීමේ කලාපයක තිබුණේ නැත. එය ආක්රමණශීලී ලෙස උපාමාරු දැමුවේ හෝ කිසිදු යාත්රාවක් ඉලක්ක කර ගත්තේ නැත. එය කිසිදු ක්රියාකාරී නාවික කටයුත්තක කොටසක් නොවීය. එය ඉන්දියාවේ පැහැදිලි ආරාධනයකට අනුව 2026 ජාත්යන්තර නාවික බලඇණි සමාලෝචනයට සහ විශාකාපට්නම් වරායේ පැවති MILAN 2026 බහුජාතික අභ්යාසයට සහභාගී වීමෙන් පසු, තම රට වෙත බලා, ළඟම ඇති සටන් භූමියේ සිට සැතපුම් දහස් ගණනක් දුරින්, පරිවාර ආරක්ෂාව නොමැතිව තනිවම යාත්රා කරමින් සිටියේය. එම අභ්යාසයට ජාතීන් 74 ක් ඇතුළත් විය. එයට එක්සත් ජනපදය ඇතුළත් විය. ගිලෙන්නට දින කිහිපයකට පෙර ඇමරිකානු සහ ඉරාන නාවික නිලධාරීන් ඉන්දියානු භූමියේ එකම වෘත්තීය රැස්වීම්වලට සහභාගී වී සිටියහ.
මෙම නෞකාවට අනතුරු ඇඟවීමට එක්සත් ජනපදයට සෑම ක්රමයක්ම තිබුණි. එය අපක්ෂපාත රටක වරායකට හරවා යෑම බලකර සිටීම සදහා සෑම හැකියාවක්ම එයට තිබුණි. එයට මතුපිට නැව්, ගුවන් යානා සහ ගෝලීය සන්නිවේදන පද්ධති තිබුණි. IRIS Dena යනු මතුපිට නෞකාවක් වූ අතර එය දෘශ්යමාන, ලුහුබැඳිය හැකි සහ ඕනෑම ජාත්යන්තර සමුද්ර සංඛ්යාතයකින් ගුවන් විදුලියෙන් ඊට සම්බන්ධ විය හැකි විය. අනතුරු ඇඟවීමක් නොකළේ ඒ සඳහා උවමනාවක් නොතිබූ බැවිණි. පරිපාලනය අනතුරු ඇඟවීමක් අවශ්ය යැයි සැලකුවේ නැත්තේ, පැහැදිලි කිරීම අවශ්ය යැයි එය නොසලකන බැවින්, හා ට්රම්ප්ගේ “සදාචාරයට” එහා ගිය කිසිදු නීතිමය හෝ සදාචාරාත්මක අධිකාරියක් එය හඳුනා නොගන්නා බැවින්.
ඇමරිකානු මාධ්ය මෙම අපරාධය කිසිදු විචාරයකින් තොරව පිළිගෙන තිබේ. නමුත් ඉන්දියානු සාගරයේ ක්රියාත්මක වන රුසියානු සබ්මැරීනයක්, යුක්රේන නාවික නෞකාවක්–IRIS Dena හා සැසඳිය හැකි ප්රමාණයේ ෆ්රිගේට් නෞකාවක්–එයට ආරාධනා කරන ලද බහුජාතික අභ්යාසයකින් පසු ආපසු තම සුපුරුදු තැන වෙත, ජාත්යන්තර මුහුදේ තනිවම යාත්රා කරමින්, කිසිවෙකුට ක්ෂණික තර්ජනයක් එල්ල නොකරමින් යන්නේ යයි සිතන්න. රුසියානු සබ්මැරීනය අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරව, යටත් වීමක් ලබා ගැනීමට කිසිදු උත්සාහයකින් තොරව, තනි ටෝපිඩෝවකින් වෙඩි තබා, නැව සහ එහි 180 දෙනෙකුගෙන් යුත් කාර්ය මණ්ඩලයෙන් වැඩි දෙනෙක් මුහුදු පතුලට යැවූ බව සිතන්න. රුසියාවේ ආරක්ෂක අමාත්යවරයා මොස්කව්හි කැමරා ඉදිරිපිට සිට ගනිමින්, රුසියානු බලය සහ එය ප්රක්ෂේපණය කළ හැකි දුර ප්රදර්ශනය කිරීමක් ලෙස ප්රහාරය සමරමින්, එය දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු විශාලතම ටෝපිඩෝ ඝාතනය ලෙස ප්රකාශ කළ බව සිතන්න.
බටහිර ප්රතිචාරය විස්තර කිරීමට පරිකල්පනයේ වික්රමයක් අවශ්ය නොවේ. එය ක්ෂණික, ගිගුරුම් සහිත සහ එක සමාන වනු ඇත. ලින්ඩ්සේ ග්රැහැම් වැනි රිපබ්ලිකන් ෆැසිස්ට්වාදීන්ගේ සිට බර්නි සැන්ඩර්ස් වැනි “වාම” ඩිමොක්රටිකයන් දක්වා සෑම වර්ණයකම ධනේශ්වර දේශපාලනඥයෙකුගේම තොල්වල “යුද අපරාධ” යන වචන පවතිනු ඇත. යුරෝපයේ, නේටෝ නායකයින් විසින් නිකුත් කරන හෙලාදැකීම් සියලු දේශපාලන පක්ෂ විසින් භක්තිමත් ලෙස අනුමත කරනු ඇත. දිනය අවසන් වීමට පෙර ජාත්යන්තර අපරාධ අධිකරණය කැඳවනු ලැබෙනු ඇත. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ හදිසි සැසි කැඳවනු ලැබෙනු ඇත. එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්රඥප්තිය, නාවික යුධ නීති, සන්නද්ධ ගැටුම් පිළිබඳ සම්ප්රදායික ජාත්යන්තර නීතිය යන මේවා උල්ලංඝනය කිරීම් ගණනය කිරීම සඳහා නීති විශාරදයින් සෑම මාධ්ය ජාලයකම පෙනී සිටිනු ඇත. විධානයේ වගකීම පිළිබඳ මූලධර්මය යටතේ රුසියානු ජනාධිපතිවරයාට එරෙහිව පුද්ගලික අපරාධ නඩු පැවරීම සඳහා ඉල්ලීම් කෙරෙනු ඇත. බටහිර ආන්ඩු පුළුල් නව සම්බාධක පනවනු ඇත. සෑම තිරයකම ගිලුණු යුක්රේන නාවිකයින්ගේ නම් සහ මුහුණු සහ පවුල් දිස්වනු ඇත.
එම සිද්ධියේදී රුසියාවට එරෙහිව යොදවනු ලැබෙනු ඇති සෑම නීතිමය සහ සදාචාරාත්මක තර්කයක්ම, 2026 මාර්තු 4 වන දින එක්සත් ජනපදය කළ දෙයට එක සමාන බලයකින් අදාළ වේ. කරුණු අදාල වන ප්රමාණයෙන් එක සමාන ය. නීතිමය රාමුව සමාන ය. මානුෂීය ප්රතිවිපාක එක සමානව සැබෑ ය. එකම වෙනස වන්නේ සබ්මැරීනයේ ඇමරිකානු අනන්යතාවයයි.
එක්සත් ජනපද රජයේ ක්රියාමාර්ග නාසි තුන්වන රයික් ආණ්ඩුවේ ක්රියාමාර්ග අනුකරණය කරයි. අද්මිරාල් කාල් ඩොනිට්ස් 1942 දී ඔහුගේ ලැකෝනියා නියෝගය (Laconia Order) නිකුත් කරමින්, දිවි ගලවා ගත් අය සදහා සියලු මුදවාගැනීමේ මෙහෙයුම් අත්හැර දමා අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරව සීමා රහිත සබ්මැරීන් යුද්ධ සිදු කරන ලෙස U-බෝට්ටු (සබ්මැරින) අණදෙන නිලධාරීන්ට නියෝග කළේය. කුප්රකට නියෝගයේ මෙසේ සඳහන් විය:
“ගිලුණු නැව්වලින් දිවි ගලවා ගත් අය බේරා ගැනීමට ගන්නා සියලු උත්සාහයන්, එනම් පිහිනන මිනිසුන් බේරා ගැනීම සහ ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටුවලට දැමීම, පෙරළුණු ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටු නැවත උඩු අතට පෙරලීම හෝ ආහාර සහ ජලය භාර දීම නතර කළ යුතුය. ගලවා ගැනීම යුද්ධයේ මූලිකම අවශ්යතාවය වන සතුරු නැව් සහ ඒවායේ කාර්ය මණ්ඩලය විනාශ කිරීමට පටහැනිය.”
නියුරම්බර්ග් හි ඔහුගේ නඩු විභාගයේදී, නාසි අද්මිරාල් ඩොනිට්ස් මෙම නියෝගය ආරක්ෂා කළේ නවීන යුද්ධ මගින් නාවික ආචාර පද්ධතිවල පැරණි සම්මුතීන් යල් පැන ගොස් ඇති තත්වයට පත්කර ඇති බවට තර්ක කරමිනි.
ඔහුට වසර 10ක සිර දඬුවමක් ලැබුණි. හෙග්සෙත් කැමරා ඉදිරියේ “නිහඬ මරණය” නිවේදනය කළේ, නීතිඥයින් නොමැතිව, ලැජ්ජාවකින් තොරව, ජාත්යන්තර මුහුදේදී නාවිකයින් 140 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම–අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරව, තර්ජනයකින් තොරව, පසුව ඔවුන් බේරා ගැනීමට එකදු උත්සාහයක්වත් නොමැතිව–ජාතික ස්වයං-සුබ පැතුම් සඳහා අවස්ථාවක් හැර අන් කිසිවක් වන බවට දුරස්ථ හෝ යෝජනාවකින් තොරවය.
මෙම ඝාතන සඳහා නියෝග කළ අණදීමේ දාමය සබ්මැරීනයේ ටෝපිඩෝ කාමරයේ සිට ධවල මන්දිරය දක්වා දිව ගියේය. නියුරම්බර්ග් හි දී ස්ථාපිත කර ජාත්යන්තර නීතියට ඇතුළත් කර ඇති අණදීමේ දාමයේ වගකීම පිළිබඳ මූලධර්මය (doctrine of command responsibility), දේශපාලන හා හමුදා නායකයින් තම අණ යටතේ සිටින බලවේග විසින් සිදු කරන ලද යුද අපරාධ සඳහා අපරාධකාරී වගකීම දරන බව කියා සිටී–එම වගකීම ඔවුන් එවැනි අපරාධ සෘජුවම නියෝග කරන විට පමණක් නොව, ඔවුන් අපරාධ ගැන දැන සිටි හෝ දැන සිටිය යුතු වූ විට සහ ඒවා වැළැක්වීමට හෝ දඬුවම් කිරීමට අපොහොසත් වූ විටද ක්රියාත්මක ය. මෙම අවස්ථාවේදී, දැනුම ප්රශ්නයට භාජනය නොවේ. ඒකාබද්ධ මාණ්ඩලික ප්රධානීන්ගේ සභාපතිවරයා ඉදිරියේ, යුද ලේකම්වරයා විසින්ම අපරාධය නිවේදනය කර, සැමරූ අතර ලොවට විකාශනය කරන ලදී.
IRIS Dena ට එල්ල කළ ටෝපිඩෝ ප්රහාරයේ ඇඟවුම් මහ මුහුදෙන් ඔබ්බට විහිදේ. ඉන්දියානු සාගරයේ මිනීමැරුම් සඳහා අවසර දී ඇති රජය මිනියාපොලිස් වීදිවල ඇමරිකානුවන් ඝාතනය කිරීම සාධාරණීකරණය කර ඇත. 2026 ජනවාරි 7 වන දින, ෆෙඩරල් ICE නියෝජිතයෙකු තම මෝටර් රථයේ වාඩි වී සිටියදී 37 හැවිරිදි මවක් වන රෙනී නිකොල් ගුඩ් වෙඩි තබා ඝාතනය කළේය. ජනවාරි 24 වන දින, දැඩි සත්කාර හෙද ඇලෙක්ස් ප්රෙට්ටි, පදික වේදිකාවේ සිර කර රඳවා සිටියදී, දේශසීමා මුර සංචාර නියෝජිතයන් විසින් අවම වශයෙන් 10 වතාවක් වෙඩි තබා ඇත. ප්රෙට්ටි ඔහුගේ ගිනි අවිය කිසි විටෙකත් අතට ගත්තේ නැත.
මෙම සිද්ධීන් දෙකෙහිම මූලධර්මය සමාන වේ. ඇමරිකානු බලය විසින් මරා දමන ලද අය–ඉන්දියානු සාගරයේ ඉරාන නාවිකයින් හෝ මිනියාපොලිස්හි පදික වේදිකාවල ඇමරිකානු පුරවැසියන් වේවා–රාජ්ය අනුග්රහය ලත් මිනීමැරුම්වල ඉලක්ක විය. වින්දිතයින් සැමවිටම, අතීතයට බලපාන ලෙස, යම් දෙයකට වැරදිකරුවන් වේ. රෙනී ගුඩ් සතුව ඇගේ මෝටර් රථය තිබුණි. ඇලෙක්ස් ප්රෙට්ටි සතුව ඔහුගේ නීත්යානුකූලව රැගෙන යන ගිනි අවිය තිබුණි. ඇමරිකානු වීදිවල ක්රියාත්මක කරන දේ ඉන්දියානු සාගරයේ ක්රියාත්මක වේ. එය එකම පාලක පන්තියේ අවශ්යතා සඳහා ක්රියාත්මක වන එක් මූලධර්මයක් සහ එක් රජයකි.
ජාත්යන්තර කම්කරු පන්තිය, සිසුන් සහ අධිරාජ්යවාදයේ සියලු විරුද්ධවාදීන් මෙම යුද්ධයට එරෙහිව ක්රියාකාරීව බලමුලු ගැන්වී ගත යුතුය. ඉරානයට එරෙහි හමුදා මෙහෙයුම් වහාම නතර කරන ලෙසත්, එපික් ෆියුරි මෙහෙයුම යටතේ සිදු කරන ලද යුද අපරාධ විමර්ශනය කිරීම සඳහා ස්වාධීන ජාත්යන්තර කම්කරු විනිශ්චය සභාවක් කැඳවන ලෙසත් ඔවුන් ඉල්ලා සිටිය යුතුය.
IRIS Dena නෞකාව ගිල්වූ ටෝපිඩෝව නාවිකයින් 140 දෙනෙකු මරා දැමුවා පමණක් නොවේ. එය සමාව අයැදීමකින් තොරව ලෝකයට නිවේදනය කළේ, එක්සත් ජනපද රජය කිසිදු නීතියකින්, කිසිදු සම්මුතියකින් හෝ ශිෂ්ට සම්පන්න හැසිරීමේ කිසිදු ප්රමිතියකින් බැඳී නොමැති බවයි. එය පිළිගන්නා එකම අත්යවශ්යතාවයන් වන්නේ ධනේශ්වර ක්රමය සහ ලාභ සමුච්චය කිරීම මගින් නියම කරන ලද ඒවා පමණි.
සෑම දිනකම, සෑම නව අපරාධයක්ම ලියොන් ට්රොට්ස්කිගේ පහත අනතුරු ඇඟවීමට වැඩි හදිසිභාවයක් එක් කරයි: “ඇත්තෙන්ම මීළඟ ඓතිහාසික කාල පරිච්ඡේදයේදී ම සමාජවාදී විප්ලවයක් සිදු නොවුන හොත්, මානව වර්ගයාගේ සමස්ත සංස්කෘතියම කෙරෙහි ව්යසනයක තර්ජනය එල්ල වනු ඇත.”
