බෙන්ජමින් මාටියස් විසිනි.
මෙහි පළවන්නේ ලෝක සමාජවාදී වෙබ් අඩවියේ (WSWS) 2026 මැයි 22 දින “Trump weaponizes public health as Ebola epidemic expands” යන හිසින් පළවූ බෙන්ජමින් මාටියස් විසින් ලියන ලද ලිපියේ සිංහල පරිවර්තනය යි.
මධ්යම අප්රිකාව පුරා බන්ඩිබුගියෝ එබෝලා වසංගතය වේගයෙන් ව්යාප්ත වෙමින් පවතින පසුබිමක, ඇමරිකා එක්සත් ජනපද රජය ඊට ප්රතිචාර දක්වා ඇත්තේ වෛද්ය සම්පත් බලමුලු ගැන්වීමකින් නොව, මීට පෙර ආගමන විගමන නීති බලාත්මක කිරීම සඳහා යොදා ගැනීමට තමන් සූදානම් බව දැනටමත් ඔප්පු කර ඇති සහ දැන් විදේශ ප්රතිපත්තියේ මෙවලමක් ලෙස යොදා ගැනීමට අදහස් කරන, මහජන සෞඛ්ය පිළිබඳ ප්රඥප්තියක් වන “ටයිටල් 42” (Title 42) නමැති වගන්තිය ක්රියාත්මක කිරීමෙනි.
පෙර පැවති සෑම එබෝලා මර්දන ක්රියාවලියකටම වඩා පැහැදිලි ලෙසම මෙහිදී බැහැර වෙමින්, වෛරසයට නිරාවරණය වූ ඇමරිකානු පුරවැසියන් තම රට තුළදීම උසස් මට්ටමේ ජෛව-ආරක්ෂිත (biocontainment) සත්කාර සඳහා නැවත ගෙන්වා ගැනීම වොෂින්ටන පාලනය ප්රතික්ෂේප කරයි. ඒ වෙනුවට, ඔවුන්ව සම්පූර්ණයෙන්ම රටින් බැහැරව තබා ගැනීමට කටයුතු සූදානම් කරමින්, ආසාදනය වී ඇතැයි සැක කෙරෙන ඇමරිකානුවන් කෙන්යාවේ පිහිටි නිරෝධායන සහ ප්රතිකාර මධ්යස්ථානයක් වෙතද, අවශ්යතාව පරිදි යුරෝපයේ පිහිටි ඉහළ මට්ටමේ ජෛව-ආරක්ෂිත ඒකක වෙතද යොමු කිරීමට පියවර ගනිමින් සිටී.
ටයිටල් 42 (Title 42) යනු විදේශ රටක පවතින නිරෝධායනය කළ යුතු රෝගයක් මහජන සෞඛ්යයට බරපතල තර්ජනයක් ලෙස සලකනු ලබන අවස්ථාවලදී, විදේශ රටවලින් පුද්ගලයන් ඇතුළු වීම වැළැක්වීම සඳහා ෆෙඩරල් රජයට බලය ලබා දෙන 1944 මහජන සෞඛ්ය සේවා පනතේ ප්රතිපාදනයකි. 2020 මාර්තු මාසයේදී, ධවල මන්දිර සහකාර ස්ටීවන් මිලර් (Stephen Miller) විසින් සැලසුම් කරන ලද උපක්රමයකට අනුව, ට්රම්ප් පරිපාලනය කොවිඩ්-19 පාලනය කිරීමේ මුවාවෙන් ටයිටල් 42 වගන්තිය ක්රියාත්මක කළ අතර සංක්රමණිකයන් 400,000ක් රටින් පිටුවහල් කිරීම සඳහා එය භාවිතා කළේය. බයිඩන් පරිපාලනය ද වසර ගණනාවක් තිස්සේ මෙම ක්රමවේදය පවත්වා ගෙන යමින් තවදුරටත් පුළුල් කළ අතර, 2023 මැයි මාසයේදී එම ප්රතිපත්තිය නිල වශයෙන් අවසන් වීමට පෙර තවත් සංක්රමණිකයන් මිලියන 2.3ක් පිටුවහල් කිරීමට පියවර ගත්තේය.
මෙම ප්රතිපත්තිය කොවිඩ්-19 සඳහා ක්රියාත්මක කළ මුළු කාලය පුරාම, මහජන සෞඛ්ය විශේෂඥයෝ සහ මානව හිමිකම් ක්රියාකාරීහු එය පැහැදිලිවම හෙළා දුටහ. ඇමරිකානු මහජන සෞඛ්ය සඟරාවේ (American Journal of Public Health) පළ වූ 2022 අධ්යයනයකදී පර්යේෂකයන් පෙන්වා දුන්නේ, මෙම ප්රතිපත්තිය තුළ ආසාදන පාලනය සඳහා කිසිදු සැබෑ තාර්කික පදනමක් නොතිබූ බවයි. ඒ වෙනුවට, ජාත්යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කරමින්, සංක්රමණික-විරෝධී සහ විදේශික-විරෝධී (xenophobic) දේශසීමා ක්රියාමාර්ග සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ලද දේශපාලන අවියක් ලෙස එය ක්රියා කර ඇති බව ඔවුහු සඳහන් කළහ.
ට්රම්ප් පරිපාලනය දැන් එම ක්රමවේදයම නැවත ක්රියාත්මක කර තිබේ. රෝග පාලනය සහ වැළැක්වීමේ මධ්යස්ථානය (CDC) විසින් 2026 මැයි 18 වන දින නිකුත් කරන ලද නියෝගයක් මඟින්, පසුගිය දින 21 ඇතුළත කොංගෝ ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජය (DRC), උගන්ඩාව හෝ දකුණු සුඩානය යන රටවල රැඳී සිටි පුරවැසියන් නොවන පුද්ගලයන්ට ඇතුළු වීම තහනම් කිරීම සඳහා ටයිටල් 42 (Title 42) වගන්තිය ක්රියාත්මක කරන ලදී. දින කිහිපයක් ඇතුළත, සෞඛ්ය හා මානුෂීය සේවා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අතුරු අවසන් රීතියක් නිකුත් කරමින් එම සීමාවන්ම නීත්යානුකූල ස්ථිර පදිංචිකරුවන් සඳහා ද දීර්ඝ කිරීමට පියවර ගත්තේය. ඒ අනුව, ඊට පෙර සති තුන ඇතුළත එම රටවල් තුනෙන් කවර හෝ රටක රැඳී සිටි ග්රීන් කාඩ් (Green card) හිමියන්ට නැවත ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයට පැමිණීම තහනම් විය.
මෙම උපක්රමය මඟින් කොවිඩ්-19 වසංගත සමයේ පැවති කුරිරු තර්කනය නැවත මතු කරයි. පුද්ගල යන් වෙන් වෙන් වශයෙන් අවදානම් තක්සේරු කිරීම්, විද්යාත්මක පරීක්ෂණ සහ පහසුකම් සහිත නිරෝධායන ක්රමවේදයන් ක්රියාත්මක කිරීම වෙනුවට, පරිපාලනය විසින් දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක් වූ අප්රිකානු රටවල ජනතාව දෙස බලන්නේ සමූහ වශයෙන් බැහැර කළ යුතු රෝග වාහකයන් ලෙසය. ඉලක්කගත වෛද්යමය මැදිහත්වීම් වෙනුවට පුළුල් භූගෝලීය සීමාවන් පදනම් කරගත් නිර්ණායක භාවිත කිරීම තුළින් දේශපාලන යථාර්ථය හෙළිදරව් වේ: එනම්, පෙරදී ලතින් ඇමරිකානු සංක්රමණිකයන්ට දේශපාලන රැකවරණ අහිමි කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ලද මෙවලමම, දැන් එබෝලා මුවාවෙන් අප්රිකානු සංචාරකයන්ට සහ ඇමරිකානු පදිංචිකරුවන්ට එරෙහිව යොදා ගනිමින් පවතී.
විදේශිකයන්ට ඇතුළු වීම තහනම් කිරීමෙන් අනතුරුව, පරිපාලනය එම මූලික තර්කනයම තම රටේ පුරවැසියන්ට ද අදාළ කිරීමට පියවර ගත්තේය. මෙම වෙනස් වීම ඉතා වේගවත් වූ අතර එහි ප්රතිවිපාක බරපතල ය. ඇමරිකානු එබෝලා මර්දන ඉතිහාසය තුළ මෙයට පෙර කිසිදු පූර්වාදර්ශයක නොමැති අයුරින්, බන්ඩිබුගියෝ (Bundibugyo) වෛරසයට නිරාවරණය වී ඇතැයි සැක කෙරෙන ඇමරිකානු පුරවැසියන්ව සත්කාර සඳහා නැවත මව් රටට ගෙන්වා ගැනීම වෙනුවට, ඔවුන්ව කෙන්යාවේ පිහිටි නිරෝධායන සහ ප්රතිකාර මධ්යස්ථානයක් වෙත යැවීමේ සැලසුම් ට්රම්ප් පරිපාලනය විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලදී.
මෙම ප්රතිපත්තිය කිසිදු පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරව මතු වූවක් නොවේ. මැයි මාසයේ මුල් භාගයේදී, පරිපාලනය විසින් රෝග ලක්ෂණ මතු වූ ඇමරිකානු වෛද්යවරයෙකුව ගුවන් මඟින් ජර්මනිය වෙත රැගෙන ගිය අතර, වෛරසයට නිරාවරණය වූ තවත් ඇමරිකානුවන් හය දෙනෙකු නිරීක්ෂණ කටයුතු සඳහා ජර්මනිය සහ චෙක් ජනරජය වෙත මාරු කර යැවීය. එම මාරු කිරීම් පූර්ව සැලසුමකින් තොරව හදිසියේ සිදු කරන ලද ඒවා වූ අතර, කෙන්යානු මධ්යස්ථානය මඟින් නියෝජනය කරන්නේ මෙම ප්රතිපත්තිය විධිමත් ලෙස ආයතනිකකරණය කිරීමයි.
නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් (New York Times) පුවත්පතේ වාර්තාවලට අනුව, රාජ්ය හා ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තු සහ සෞඛ්ය හා මානුෂීය සේවා දෙපාර්තමේන්තුව ඒකාබද්ධව මෙම මධ්යස්ථානය පිහිටුවනු ලබන අතර, කෙන්යාව වෙත අනුයුක්ත කිරීම සඳහා මේ වන විටත් මහජන සෞඛ්ය සේවා නිලධාරීන් දුසිම් ගණනක් පුහුණු කරමින් සිටී. එහි ආරම්භක සැලසුම වූයේ වෛරසයට නිරාවරණය වූ ඇමරිකානුවන් එහිදී නිරීක්ෂණය කිරීම සහ රෝග ලක්ෂණ මතු වන ඕනෑම අයෙකු යුරෝපය වෙත මාරු කර යැවීමයි; එතැන් සිට එම සැලසුම රජයේ විද්යාඥයන් සහ වෛද්යවරුන් ද ඇතුළුව, කෙන්යාව තුළදීම ප්රතිකාර ලබා දීම දක්වා පුළුල් කර තිබේ.
මෙම වාර්තාකරණයන් තුළ එක් කරුණක් කෙරෙහි අවධානය යොමු වී නොමැති තරම්ය: එනම් කෙන්යානු මධ්යස්ථානය සඳහා තවමත් කෙන්යානු රජයේ නිල අනුමැතිය අවශ්යව පවතින බවයි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, එය පවත්වාගෙන යාම සඳහා තවමත් නිල වශයෙන් එකඟතාව පළ කර නොමැති රටක් තුළ විදේශීය එබෝලා කඳවුරක් පිහිටුවීමට සූදානම් වෙමින් සිටී. මෙය හුදු පාදසටහනක් පමණක් නොවේ. කලාපීය අර්බුදයේ දරුණුතම බලපෑමට දැනටමත් මුහුණ දී සිටින, ස්වාධීන යැයි කියනු ලබන රටක ස්වෛරීභාවය අධිරාජ්යවාදී බලවතුන් විසින් නොතකා ක්රියා කරන ආකාරය මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ.
ලොව ධනවත්ම රටවල්, ගෝලීය දකුණේ (Global South) රටවල සෞඛ්ය පද්ධතීන් පවත්වාගෙන යාමට උපකාරී වන අරමුදල් කපා හරින අතරතුර, අනතුරුදායක කාර්මික සහ වෛද්යමය ක්රියාකාරකම් අඛණ්ඩව එම රටවල් වෙත පවරා දෙයි. ඉන්පසු, එමඟින් ඇති වන ව්යසනය දේශසීමා රේඛාවෙන් අනෙක් පැත්තේම රඳවා තබා ගැනීම සහතික කිරීම සඳහා ඔවුහු දේශසීමා පාලනයන් යොදා ගනිති.
2014 බටහිර අප්රිකානු වසංගත තත්ත්වයේදී එබෝලා රෝගීන්ට සාර්ථකව ප්රතිකාර කළ නෙබ්රැස්කා විශ්වවිද්යාලයීය වෛද්ය මධ්යස්ථානයේ පිහිටි නෙබ්රැස්කා ජෛව-ආරක්ෂිත ඒකකය (Nebraska Biocontainment Unit) ඇතුළුව, අතිනවීන ජෛව-ආරක්ෂිත පහසුකම් කිහිපයක් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සතුව පවතී. එබැවින්, ඒවා භාවිතා නොකිරීමට ගත් තීරණය ප්රායෝගික හෝ සංවිධානමය (logistical) ගැටලුවක් නිසා ගත්තක් නොවේ. එය, “ටයිටල් 42” (Title 42) වගන්තිය බිහි කිරීමට හේතු වූ ජාතිකවාදී ගණන් බැලීම් මතම පදනම් වූ දේශපාලනික තීරණයකි. මෙම පරිපාලනයට අනුව, ඇමරිකානු භූමිය තුළ එබෝලා සත්කාර සැපයීමෙන් ඇති විය හැකි යැයි සැලකෙන දේශපාලනික සහ ජීව විද්යාත්මක අවදානම කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැකිය. ඇමරිකානු පුරවැසියන් සම්බන්ධයෙන් වුවද දේශසීමා බාධක එලෙසම පැවතිය යුතු බව මෙයින් පෙන්වා දෙන අතර, එය අනාගතය සඳහා අනතුරු හඟවන පූර්වාදර්ශයක් සපයයි.
2026 මැයි 26 වන දින වන විට, කොංගෝ ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජයේ (DRC) සෞඛ්ය අමාත්යාංශය විසින් මරණ 17ක් ඇතුළුව තහවුරු කරන ලද රෝගීන් 121ක් සහ සැකකටයුතු මරණ 238ක් ඇතුළුව සැකකටයුතු රෝගීන් 1,077ක් වාර්තා කර ඇත. උගන්ඩාව විසින් තහවුරු කරන ලද රෝගීන් හතක් සහ එක් මරණයක් වාර්තා කර තිබේ. ඉටුරි (Ituri), උතුරු කිවු (North Kivu) සහ දකුණු කිවු (South Kivu) යන පළාත් තුන පුරා පැතිර පවතින සැකකටයුතු සහ තහවුරු කරන ලද සමස්ත ආසාදිතයන් සංඛ්යාව 1,200 ඉක්මවයි. මෙය වාර්තාගත ඉතිහාසයේ තුන්වන විශාලතම එබෝලා වසංගතය වේ.
මැයි 17 වන දින ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය විසින් ජාත්යන්තර සැලකිල්ලට භාජනය විය යුතු මහජන සෞඛ්ය හදිසි තත්ත්වයක් (PHEIC) ප්රකාශයට පත් කරන විට ඉටුරි (Ituri) පළාතේ නිල සංඛ්යාලේඛනවල දැක්වුණේ තහවුරු කරන ලද රෝගීන් අටක්, සැකකටයුතු රෝගීන් 246ක් සහ සැකකටයුතු මරණ 80ක් පමණි. එය එබෝලා වසංගතයක් එම මට්ටමට ළඟා වූ තෙවන අවස්ථාවයි. එතැන් සිට එම සංඛ්යාලේඛන ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගිය වේගයම බරපතල චෝදනාවකි. දේශීය සෞඛ්ය යටිතල පහසුකම් සඳහා අත්යවශ්ය සම්පත් සහ පරීක්ෂණ ධාරිතාවන් අහිමි වී තිබූ පසුබිමක, අප්රේල් මාසයේ සති ගණනාවක් පුරා වෛරසය කිසිදු හඳුනා ගැනීමකින් තොරව ව්යාප්ත විය. මෙය, USAID වැඩසටහන් නතර කිරීම හේතුවෙන් තවදුරටත් වේගවත් වූ, ප්රතිපාදන හිඟයේ සෘජු ප්රතිඵලයකි.
මැයි 23 වන දින, ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) කොංගෝ ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජය (DRC) සඳහා වන ජාතික අවදානම් තක්සේරුව ‘ඉහළ’ මට්ටමේ සිට ‘ඉතා ඉහළ’ මට්ටමක් දක්වා ඉහළ නැංවීය. දින දෙකකට පසුව, ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ මහලේකම් ටෙඩ්රොස් (Tedros) ජාත්යන්තර සෞඛ්ය නායකයන්ගේ මාර්ගගත (virtual) අමාත්ය මට්ටමේ දැනුවත් කිරීමේ හමුවක් අමතමින් මෙවැනි විවෘත පිළිගැනීමක් සිදු කළේය: ““අපි කඩිනමින් අපගේ මෙහෙයුම් කටයුතු පුළුල් කරමින් සිටිමු, නමුත් මේ මොහොත වන විට වසංගතය අපව අභිබවා යමින් පවතී.” මෑත මාසවලදී ඇති වූ සටන් හේතුවෙන් 100,000 කට අධික පිරිසක් අලුතින් අවතැන් වූ ඉටුරි (Ituri) සහ උතුරු කිවු (North Kivu) පළාත්වල පවතින දැඩි අනාරක්ෂිත භාවය; පීඩාවට පත් ප්රජාවන් තුළ බාහිර සෞඛ්ය බලධාරීන් කෙරෙහි ඇති දැඩි අවිශ්වාසය; සහ බුන්ඩිබුග්යෝ (Bundibugyo) වෛරස් ප්රභේදය සඳහා අනුමත එන්නත් හෝ නිශ්චිත ප්රතිකාර ක්රම කිසිසේත්ම නොමැතිවීම ඔහු මේ සඳහා හේතු වශයෙන් පෙන්වා දුන්නේය.”
එම පිළිගැනීම පිළිබඳව වඩාත් සැලකිලිමත්ව විමසා බැලිය යුතුය. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) එම අසාර්ථකත්වය පෙන්වා දුන්නද, ඊට හේතු වූ සැබෑ කරුණු සඳහන් කළේ නැත.ට්රම්ප් පරිපාලනය විසින් ඇමරිකානු ජාත්යන්තර සංවර්ධන ආයතනය (USAID) මඟින් ක්රියාත්මක කරන ලද ගෝලීය වැඩසටහන්වලින් සියයට 83ක් කපා හැර තිබේ. කොංගෝ ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජයේ (DRC) නැගෙනහිර ප්රදේශය සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වල ප්රහාර හේතුවෙන් දැඩි ලෙස විනාශ වී ඇති අතර, එමඟින් මිලියන සංඛ්යාත ජනතාවක් අධික තදබදයකින් යුත් අවතැන් කඳවුරු වෙත අවතැන් වී සිටිති. රට පුරා ඇස්තමේන්තුගත මිලියන 25.6ක ජනතාවක් අර්බුදකාරී හෝ හදිසි මට්ටමේ ආහාර අනාරක්ෂිතතාවයකට මුහුණ දී සිටින අතර, එමඟින් ඇති වන දරුණු මන්දපෝෂණය හේතුවෙන් ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය දුර්වල වන අතර බෝවන රෝග නිසා සිදු වන මරණ අනුපාතය ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යයි. මේවා හුදෙක් පසුබිම් සාධක නොවේ. ඒවා වසංගතයක බරපතලකම තීරණය කරන ප්රධාන සාධක වන අතර, අධිරාජ්යවාදී ප්රතිපත්තියේ සෘජු ප්රතිඵල වේ.
භූගෝලීය වශයෙන් රෝග ව්යාප්තිය සීමා කිරීමේ උත්සාහයන් හුදු ප්රබන්ධයක් බවට පත් කරමින්, ජාත්යන්තර ගුවන් ගමන් මාර්ග ඔස්සේ ව්යාප්ත වූ සැකකටයුතු රෝගී අවස්ථා මේ වන විටත් ඉතාලියෙන් සහ ඉන්දියාවෙන් වාර්තා වී ඇති අතර ඒවා මේ වන විට පරීක්ෂාවට ලක් කෙරෙමින් පවතී. බන්ඩිබුගියෝ (Bundibugyo) වෛරස් ප්රභේදයේ බීජෞෂණ කාලය (incubation period) දින 21 ක් දක්වා විය හැකි බැවින්, රෝග ලක්ෂණ නොපෙන්වන ආසාදිත සංචාරකයන්ට දේශසීමා පරීක්ෂාවන් මඟින් ඔවුන්ව හඳුනා ගැනීමට බොහෝ කලකට පෙර, සංකීර්ණ ගෝලීය ගුවන් ගමන් ජාල ඔස්සේ සංක්රමණය වීමේ හැකියාව පවතී. කිසිදු “ටයිටල් 42” (Title 42) නියෝගයකට හෝ විදේශීය නිරෝධායන කඳවුරකට එම ජීව විද්යාත්මක යථාර්ථය වෙනස් කළ නොහැකිය.
ප්රධාන පෙළේ මාධ්ය සහ නිල ප්රකාශ මඟින් ජාත්යන්තර සෞඛ්ය බලධාරීන් පෙන්වා දෙන්නේ, වේගයෙන් ව්යාප්ත වන වෛරසයට සාපේක්ෂව ගෝලීය ප්රතිචාරය මන්දගාමී වී ඇති බවයි.නමුත්, මෙම වසංගතය සැබෑ ගෝලීය බලමුලු ගැන්වීමක් (සූදානමක්) අභිබවා යන්නක් නොවේ. එය අභිබවා යමින් තිබෙන්නේ, ප්රමුඛ ධනේශ්වර බලවතුන් විසින් හිතාමතාම ප්රමාණවත් නොවන මට්ටමක පවත්වාගෙන ගිය ප්රතිචාරයකි.මෙය හිතාමතාම කරන ලද තේරීමකි. එනම්, මහජන සෞඛ්ය මෙවලම් ජාතිකවාදී මෙවලම් බවට පරිවර්තනය කර ඇත; එමෙන්ම සම්පත් පිළිබඳව, යුද්ධය පිළිබඳව සහ මධ්යම අප්රිකාව නැවත නැවතත් වසංගත ව්යසනයන්හි කේන්ද්රස්ථානයක් බවට පත් කරන ව්යුහාත්මක තත්ත්වයන් පිළිබඳව සිදු විය යුතු සැබෑ සාකච්ඡාව කිසිසේත්ම සිදු නොවේ.
එම අධිරාජ්යවාදී ප්රතිපත්තියේ ක්ෂණික සහ මාරාන්තික ප්රතිවිපාකවලට සෘජුවම මුහුණ දීමට සිදු වී ඇත්තේ කොංගෝ ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජයේ (DRC) කම්කරු පන්තියට සහ පීඩිත පොදු ජනතාවටය.
(අවධාරණය පරිවර්තනයේදී එක් කෙරුණි)
