ජෝර්ඩන් ෂිල්ටන් විසිනි.
මෙහි පළවන්නේ ලෝක සමාජවාදී වෙබ් අඩවියේ (WSWS) 2026 අප්රේල් 16 වන දින ‘US blockade of Strait of Hormuz deepens conflicts between major powers’ යන හිසින් පළවූ ජෝර්ඩන් ෂිල්ටන් විසින් ලියන ලද ලිපියේ සිංහල පරිවර්තනය යි.
සඳුදා සිට වොෂින්ටනයේ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර කිරීම බලාත්මක වූ අතර එය ඉරානයට එරෙහි යුද්ධයේ ප්රධාන තීව්රවීමක් සනිටුහන් කරයි. ඉරාන වරායන් වෙත සහ ඉන් පිටතට යන සියලුම තෙල් නැව් වල ගමනාගමනය නැවැත්වීමට එක්සත් ජනපද හමුදා දරන උත්සාහයේ අරමුණ වන්නේ, ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදය සදහා පුළුල් සහන ලබා දීමට ටෙහෙරානයට බල කිරීම සහ, බලශක්ති ආනයනයන්ගෙන් වැඩි ප්රමාණයක් සඳහා ඉරානයෙන් සහ පුළුල් ගල්ෆ් කලාපයෙන් ලැබෙන ලාභ තෙල් මත යැපෙන චීනයේ අවශ්යතා වලට වල කැපීමයි.
ඇමරිකානු උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වැන්ස් අඟහරුවාදා පැහැදිලි කළේ, මෙම ඇමරිකානු ආක්රමණශීලී යුද්ධය මැද පෙරදිග ප්රතිව්යුහගත කිරීම අරමුණු කරගත් එකක් බවයි. ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් “කුඩා ගනුදෙනු” ගැන උනන්දුවක් නොදක්වන නමුත් ඉරානය සමඟ “මහා කේවල් කිරීමක්” සොයන බවත්, එමඟින් එක්සත් ජනපදය ඉරානයට “ආර්ථික වශයෙන් සාමාන්ය රටක් ලෙස” සලකනු ඇති බවත් ඔහු උත්සවයකදී ප්රකාශ කළේය. ට්රම්ප් සහ වැන්ස්ට අවශ්ය වන්නේ මිලියන 93 ක ජනතාවක් සිටින, 1979 දී ඉරාන විප්ලවය මගින් ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදයේ මූල්ය හා මිලිටරි ආධිපත්යය අවසන් කළ මෙම රට,1979 ට පෙර පැවති තත්ත්වය කරා ආපස්සට හැරවීමටයි.
යුද්ධයේ ආරම්භයේ සිටම ට්රම්ප් කළ ප්රකාශවලින් පෙනී යන්නේ, ලෝකයේ වැදගත්ම බලශක්ති අපනයන කලාපය කෙරෙහි තම ප්රමුඛත්වය සුරක්ෂිත කර ගැනීම සඳහා ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදය ඉතාමත් කුරිරු ම්ලේච්ඡත්වයට යොමු වනු ඇති බවයි. ඔහු ඉරානය “ආපසු ගල් යුගයට” ඇද දැමීමට, බෝම්බ හෙලන බවට සපථ කළ අතර, අප්රේල් 7 වන දින, “සම්පූර්ණ ශිෂ්ටාචාරයක්” අතුගා දැමිය හැකි බවට වන සමූල ජන සංහාරක (genocidal) තර්ජනයක් කළේය.ඉරානයට එල්ල කරන ලද ඇමරිකානු/ඊශ්රායල බෝම්බ හෙලීම අවිචාරවත් ලේ පිපාසිත මනසකින් සිදු කරන ලද අතර, යුද්ධයේ පළමු දිනයේම, ළමුන් 160 කට වැඩි පිරිසක් මරා දැමීමට හේතු වූ බාලිකා පාසලක් විනාශ කිරීමෙන් එය පෙන්නුම් කළේය. පසුගිය සතියේ සටන් විරාමයෙන් පසුව නිකුත් වූ ස්වාධීන විමර්ශන සහ භූමි වාර්තාවලින් හෙළි වූයේ එක්සත් ජනපදය හමුදා ඉලක්කවලට පහර දෙන බව ප්රකාශ කළ විට පවා, අවට සිවිල් යටිතල පහසුකම් සහ නේවාසික ගොඩනැගිලිවලට සිදු වූ අනුබද්ධ හානිය (collateral damage) පුළුල් බවයි.
මේ සතියේ ෆොක්ස් බිස්නස් සමඟ පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී, යුද අපරාධකරු ට්රම්ප් ඉරානය ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදී නියෝගවලට හිස නැමීම ප්රතික්ෂේප කළහොත් තවත් යුද අපරාධ සිදු කරන බවට තර්ජනය කළේය. මාෆියා නායකයෙකු මෙන් කතා කරමින් ට්රම්ප් පැවසුවේ, “මම දැන් ඔක්කොම පටන් ගත්තොත්, ඒ රට නැවත ගොඩනැගීමට ඔවුන්ට වසර 20 ක් ගතවනු ඇත. එමෙන්ම අපි ඉවර නැහැ… අපට ඔවුන්ගේ සෑම පාලමක්ම පැයකින් විනාශ කළ හැකියි.…. ඔවුන්ගේ සෑම බලාගාරයක්ම”
ට්රම්ප් ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදය වෙනුවෙන් කතා කරන අතර, එය එක්සත් ජනපදය මුදල් සපයන ලද ෂා රජුගේ මර්දනකාරී ආඥාදායකත්වය පෙරලා දැමූ 1979 විප්ලවය සඳහා ඉරාන ජනතාවට කිසි විටෙකත් සමාව දී නැත. ඔහුගේ උත්සුකය ඉරාන ජනතාවගේ ප්රජාතන්ත්රවාදී අයිතිවාසිකම් ගැන තබා ඉරාන “ත්රස්තවාදය” ගැනවත් නොවේ. ඒ වෙනුවට, බර්ලිනයේ හම්බෝල්ට් විශ්ව විද්යාලයේ මෑතකදී පැවති දේශනයකදී එක්සත් ජනපද අධිරාජ්යවාදය සහ ඉරානය අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය සාරාංශ ගත කරන විට ඩේවිඩ් නෝර්ත් පැවසූ පරිදි, ඒ සියල්ල “තෙල්, භූ දේශපාලනික බලපෑම සහ ඇමරිකානු ධනවාදයේ පන්ති අවශ්යතා” දක්වා සිඳ වේ.
බ්රහස්පතින්දා යුද්ධය පිළිබඳ පැවති සාකච්ඡාවකදී, ෆැසිස්ට් යුද ලේකම් පීට් හෙග්සෙත්, එක්සත් ජනපද හමුදාව “උන්ඩ යලි පුරවමින් සිටින” බවට අනතුරු ඇඟවූ අතර, ඒකාබද්ධ මාණ්ඩලික ප්රධානීන්ගේ සභාපති ඩෑන් කේන් ප්රකාශ කළේ “වචනාර්ථයෙන් මොහොතක දැනුම්දීමකින්” හමුදාවට නැවත සටන් ආරම්භ කළ හැකි බවයි. ඉරාන වරාය අවහිර කිරීම ආරම්භ වූ දා සිට නැව් 13 ක් ආපසු හැරී ඇති බව කේන් තවදුරටත් පැවසීය. පසුව එම දිනම මෙම අගය 14 දක්වා වැඩි කරන ලදී.
ලෝකයේ සිව්වන විශාලතම තෙල් සංචිත සහ දෙවන විශාලතම ස්වාභාවික ගෑස් සංචිත ඇති රට වන ඉරානය, එහි තෙල්වලින් සියයට 80 ත් 90 ත් අතර ප්රමාණයක් චීනයට අපනයනය කළේය. ට්රම්ප් සිය පළමු ධුර කාලය තුළ 2018 දී ටෙහෙරානය සමඟ එක්සත් ජාතීන්ගේ අනුග්රහය ලත් න්යෂ්ටික ගිවිසුම ඒකපාර්ශ්විකව අවලංගු කළ විට, ඔහු රටට පනවන ලද කුරිරු සම්බාධක හේතුවෙන් මෑත වසරවලදී ඉරාන තෙල් අඩු මිලට ලබා ගැනීමෙන් බීජිනය ප්රතිලාභ ලබා ඇත. 2021 දී, චීනය ඉරානය සමඟ වසර 25 ක මූලෝපායික හවුල්කාරිත්වයක් අත්සන් කළ අතර එයට චීන ආර්ථිකය සඳහා ඩොලර් බිලියන 400 ක තෙල් සැපයුමට හුවමාරුවක් ලෙස ඉරාන යටිතල පහසුකම් සඳහා ප්රධාන ආයෝජන ඇතුළත් විය. වොෂින්ටනය දැන් බලාපොරොත්තු වන්නේ තම සම්බාධක මගින් ඉටු කළ නොහැකි දේ ම්ලේච්ඡ මිලිටරි බලයෙන් ලබා ගත හැකි බවයි. නමුත් මෙම යුද්ධයේ පළමු සති හය තුළ පෙන්නුම් කර ඇත්තේ ලෝකයේ බලවත්ම හමුදාවට පවා ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදයේ දිග්ගැස්සුනු ජරපත් වීමේ බලපෑම ජය ගත නොහැකි බවයි.
යුද්ධයට පෙර චීනය ඉරානයෙන් දිනකට තෙල් බැරල් මිලියන 1.4 ක් සහ සමස්තයක් ලෙස ගල්ෆ් කලාපයෙන් දිනකට බැරල් මිලියන 5 කට වඩා ලබා ගනිමින් සිටියේය. එක්සත් ජනපද අවහිරය අනෙකුත් ගල්ෆ් රාජ්යයන්ගෙන් චීනයට සිදු කරන අපනයනය කිරීම් වලට සෘජුවම බාධාවක් නොවුනත්, කලාපයේ නිෂ්පාදනය යුද්ධයෙන් තියුනු ලෙස පීඩාවට පත්ව ඇති අතර එය ගෝලීය ආර්ථික අවුල් කිරීමට තර්ජනය කරයි. වාර්තා වන පරිදි චීනයේ මාස 5 ක ඉල්ලුම සපුරාලීමට හැකි තෙල් සංචිත ඇති නමුත්, සැපයුමේ දිගුකාලීන අඩුවීම් එහි දැනටමත් බිඳෙනසුලු ආර්ථිකය බරපතල ලෙස දුර්වල කළ හැකිය. එපමණක් නොව, මෙම සතියේ IMF වාර්තාවකින් මතු කරන ලද ගෝලීය ආර්ථික අවපාතයක අපේක්ෂාව, ආර්ථික වර්ධනය පවත්වා ගැනීම සඳහා බීජිංහි ස්ටැලින්වාදී තන්ත්රය විශ්වාසය තබන චීන අපනයන සඳහා ක්ෂීන වන වෙළඳපොළක් අදහස් කරනු ඇත.
බදාදා බීජිං සංචාරයකදී රුසියානු විදේශ අමාත්ය සර්ජි ලැව්රොව් ප්රකාශ කළේ මැදපෙරදිග යුද්ධය හේතුවෙන් චීනයට ඇති වන ඕනෑම තෙල් හිඟයක්, මොස්කව් මගින් පියවා ගත හැකි බවයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්රකාශය සැක සහිත ය. රුසියාව සහ චීනය අතර නල මාර්ග දැනටමත් සම්පූර්ණ ධාරිතාවයෙන් ක්රියාත්මක වන බව වාර්තා වන අතර, චීනයට ළඟා වන දිනකට තෙල් බැරල් මිලියන 2 ක් පමණ වන තෙල් පරිමාව සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කිරීමට අවශ්ය තෙල් ප්රවාහන යාත්රා රුසියාවට නොමැත. ඉරාන තෙල් අපනයන සම්පූර්ණයෙන්ම පියවා ගැනීමට සහ අනෙකුත් ගල්ෆ් රටවලින් ලැබෙන තෙල් වල පහත වැටීමෙන් කොටසක් හෝ ආවරණය කිරීම සඳහා, රුසියාව චීනයට කරන වර්තමාන අපනයන, දෙගුණයකට වඩා වැඩි කිරීමට සිදුවනු ඇත.
දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ නාසි පාලන තන්ත්රයෙන් පසු ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදයේ අසමසම ආක්රමණශීලීත්වය සහ අපරාධකාරීත්වයට මුහුණ දී සිටින බීජිනය, සියලු රාජ්යයන්ගේ අවශ්යතාවලට ගරු කරන ස්ථාවර “බහු-ධ්රැවීය ලෝකයක” අපේක්ෂාව ඉදිරිපත් කරමින් එක්සත් ජනපද අවහිරයට ප්රතිචාර දක්වා ඇත. ෂින්හුවා වාර්තාවකට අනුව, බීජිනය සහ මොස්කව් “බහුපාර්ශ්වික සහයෝගීතාව ශක්තිමත් කළ යුතු අතර, බහුපාර්ශ්විකත්වය ස්ථිරව ආරක්ෂා කර ක්රියාත්මක කළ යුතුය. එක්සත් ජාතීන්ගේ අධිකාරය සහ ජීව ශක්තිය පුනර්ජීවනය කිරීමට අත්වැල් බැඳ ගත යුතු අතර, ෂැංහයි සහයෝගිතා සංවිධානයේ (Shanghai Cooperation Organization) සහ බ්රික්ස් රටවල රාමු තුළ සමීප සම්බන්ධීකරණය හා සහයෝගීතාවයේ නිරත විය යුතුය. ජාත්යන්තර පිළිවෙල වඩාත් සාධාරණ හා යුක්තිසහගත දිශාවකට සංවර්ධනය කිරීම ප්රවර්ධනය කළ යුතු” බව ෂී ජින්පින් ලැව්රොව්ට පැවසීය.
සෝවියට් ස්ටැලින්වාදී නිලධරයේ “සාමකාමී සහජීවනය” පිළිබඳ ප්රතිපත්තියේ මෙම නවීන අනුවාදය, 20 වන සියවසේදී, ස්ටැලින්වාදීන් රුසියානු ධනවාදය අධිරාජ්යවාදී ලෝක පර්යායට ඒකාබද්ධ කිරීමේ අසාර්ථක උත්සාහයක දී සෝවියට් සංගමය දියකර හැරීමට හේතු වූ විට, ලෝක ධනවාදයේ යථාර්ථයන් තුළ එයට තිබූ පදනමට වඩා අඩු පදනමක් අද තිබේ. ‘වෙන්ඩ-ඒකාධිපති’ (ඒකාධිපති වීමට නියමිත) ට්රම්ප් යටතේ, ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදය එහි වේගවත් වන ආර්ථික පරිහානිය මධ්යයේ එහි ගෝලීය ආධිපත්යය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා තුන්වන ලෝක යුද්ධයක් දියත් කිරීමට සම්පූර්ණයෙන්ම කැපවී සිටී. ඉරාන ශිෂ්ටාචාරය අතුගා දැමීමට ට්රම්ප්ගේ ලේ කැටි ගැස්සෙන තර්ජන සාක්ෂි දරන්නේ ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදය තමන්ගේ වියදමින් “බහුපාර්ශ්විකත්වයේ” ධජය යටතේ චීන සහ රුසියානු බලපෑම පුළුල් කිරීම සාමකාමීව පිළිගන්නේ නැති බවයි.
වසර ආරම්භයේ සිට ට්රම්ප්ගේ ක්රියාමාර්ගවලින් නිසැකවම පැහැදිලි වී ඇත්තේ ඔහුගේ අවසාන ඉලක්කය චීනයේ නැගීම අවහිර කිරීම බවයි. චීනයයේ ප්රධාන තෙල් සැපයුම්කරුවෙකු වන වෙනිසියුලාව මත මිලිටරි ප්රහාරයක් දියත් කළේ, එහි ජනාධිපතිවරයා අල්ලා ගැනීමට සහ රටේ බලශක්ති සංචිත ඇමරිකානු ප්රාග්ධනයට විවෘත කිරීම උදෙසා එක්සත් ජනපද රූකඩ පාලනයක් ස්ථාපිත කිරීම සඳහා ය. ඉරානයට එරෙහිව මෙහෙයුමක් පහසුවෙන් කළ හැකි බවට විශ්වාස කරමින් එක්සත් ජනපද අධිරාජ්යවාදය විනාශකාරීව වැරදි ලෙස ගණනය කළ ද, කෙසේ වෙතත් එය සමස්ත මැද පෙරදිග පුරා චීන ආර්ථික සබඳතා කඩාකප්පල් කිරීමේ ඉලක්කය හඹා යමින් සිටී. මෙය යුද්ධය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමේ ස්වරූපයක් ගත්තද නැතහොත් ඉරානය සමඟ “මහා කේවල් කිරීමක” ස්වරූපයක් ගත්තද, ධනවාදය යටතේ විසඳිය නොහැකි මෙම ගැටුමේ වෛෂයික තර්කනය න්යෂ්ටික සන්නද්ධ බලවතුන් අතර විනාශකාරී මිලිටරි ගැටුමකි. නෝර්ත් ඔහුගේ බර්ලින් දේශනයේදී නිරීක්ෂණය කළ පරිදි,
“(මෙහිදී), ඉතිහාසය තමන් විසින්ම පනවන ලද ඓතිහාසික සමාන්තරය වන්නේ 1991 ගල්ෆ් යුද්ධය හෝ 2003 ඉරාක ආක්රමණය නොව, 1914 අගෝස්තු මාසයයි. පළමු ලෝක යුද්ධය බෝල්කන් කලාපයේ කලාපීය ගැටුමක් ලෙස ආරම්භ වූ අතර, සන්ධාන වල තර්කනය, අධිරාජ්ය එදිරිවාදිකම් සහ වැරදි ගනන් බැලීම් හරහා අධිරාජ්ය හතරක් විනාශ කර මිලියන 20 ක ජනතාවක් මරා දැමූ ගෝලීය ව්යසනයක් දක්වා ව්යාප්ත විය.”
මෙයින් ගැලවිය හැකි එකම මග වන්නේ ධනේශ්වර ලාභ ක්රමය අවසන් කර සමාජවාදය ස්ථාපිත කිරීම සඳහා කම්කරු පන්තිය විසින් මෙහෙයවනු ලබන ජාත්යන්තර යුද විරෝධී ව්යාපාරයක් ගොඩනැගීමයි. ඉරානයේ සහ මැද පෙරදිග පුරා කම්කරුවන් අධිරාජ්යවාදී ආක්රමණයට එරෙහි ඔවුන්ගේ අරගල, නිමක් නැති යුද්ධ සහ මූල්ය කතිපයාධිකාරයේ පොහොසත් කිරීම සඳහා තම ජීවන තත්වයන් මත දරුණු ප්රහාරයකට මුහුණ දෙන උතුරු ඇමරිකාවේ සහ යුරෝපයේ අධිරාජ්යවාදී මධ්යස්ථානවල කම්කරු පන්තිය සමඟ සහ චීනයේ සහ රුසියාවේ ධනවාදී-පුනස්ථාපන පාලන තන්ත්ර දෙක, අර්බුද- ග්රස්ථ ධනවාදය තුළට තමන්ව ගලපාගෙන ස්ථානගත කර ගැනීමට දරන උත්සාහයන් සමඟ ගැටෙන කම්කරුවන් සමඟ ඒකාබද්ධ කළ යුතුය. මෙය හතරවන ජාත්යන්තරයේ ජාත්යන්තර කමිටුව සහ ලෝක සමාජවාදී වෙබ් අඩවිය විසින් සටන් වදින වැඩ පිළිවෙළයි.
(අවධාරණය පරිවර්තනයේදී එකතු කෙරිණි)
